4 . اسماعيليّه « امام ، از فرزندان رسول ( ص ) بايد ، از بنيان على بن ابى طالب ( ع ) و فاطمهء زهرا ( ع ) » « 1 » مىتوان گفت كه از تاريخ به خلافت رسيدن عبّاسيان ( - بنى عباس ) پيروان آل على كينهء آل مروان را كه انقراض يافته بودند فراموش كرده مدّعى بنى عباس شدند ، و در مقابل ايشان كه به شيعهء آل عباس شهرت داشتند لقب « شيعهء علويّه » بر خود نهادند و گفتند كه خلافت حقّ آل على است ، و بنى عباس در اين مقام غاصب‌اند . و به همين قصد بود كه هر چند روز ، بزرگى از علويان بر بنى عباس قيام مىكردند ، اما غالبا به علت كمى عدد و نداشتن ياران با صفا ، خود و پيروان ايشان گرفتار و نابود مىشدند . تنها از اين ميان ، دو سلسله يكى در ايران و ديگرى در مصر اولى به نام علويان گيلان و طبرستان و دومى به اسم فاطميان ( - اسماعيليّه ) چندى امارت و خلافت يافتند ، و در مقابل خلفاى عباسى چند سالى ايستادگى كردند . اسماعيليّه فرقه‌يى از شيعه‌اند كه امامت را بعد از امام جعفر صادق ( وفات 148 ه . ق . ) حق پسر بزرگ او اسماعيل بن جعفر ( وفات 143 ه . ق . ) مىدانند و آن را هم به اسماعيل ختم مىكنند ، مگر شعبهء قرامطه از اين فرقه كه امامت را منتهى به پسر او محمد بن اسماعيل مىشمردند . فرقهء اسماعيليه در قرن دوم هجرى تأسيس شد ، و اين فرقه در طى تاريخ ، به جهات متفاوت و گاه در بلاد مختلف ، به نامهاى گوناگون مانند فاطميان ، باطنيان يا باطنيه ، تعليميّه ، فدائيان ، حشيشيه ، سبعيّه ( هفت امامىها ) و حتى قرامطه مشهور شده‌اند ، هر چند قرامطه عنوان خاص فرقهء مجزا و مستقلى از آنهاست . بقاياى اسماعيليه هنوز در سوريه ( سلميه و طرطوس ) و ايران ( خراسان و كرمان ) و افغانستان ( بدخشان و شمال جلال‌آباد ) و تركستان و هند و مشرق آفريقا وجود دارند . تاريخ . اگر چه اسماعيل بن جعفر در واقع مؤسس فرقهء اسماعيليه نيست ، و تأسيس و تبليغ اين فرقه را به شخصى موهوم و مجعول مشهور به قداح نسبت داده‌اند ، و ظاهرا اكثر اسماعيليه بعد از وفات اسماعيل و بهر حال در حيات امام جعفر صادق ( ع ) در باب امامت اسماعيل بن جعفر اصرار كرده‌اند ، ليكن بهر حال ، به سبب اعتقاد به امامت اسماعيل ، به عنوان اسماعيليه مشهور شده‌اند . اين فرقهء شيعه ، كه از آنها بنام « الاسماعيلية الخاصة » تعبير شده ، ظاهرا در اوايل تأسيس خود ، يعنى در قرن دوم ه . ق .

--> ( 1 ) . ناصر خسرو ، وجه دين ، 13 - 14 ، برلين ( مطبعهء كاويانى ) ، 1303 ه . ش .